|
CLÀR-INNSE |
||
|
Facal gràmair |
Eisimpleir |
Far a faighear e |
|
Ainmearan / Nouns |
||
| fireannta – masculine prepositional, possessive |
air a’ bhòrd, ris a’ bhodach còta a’ bhalaich |
Rudan |
| boireannta – feminine prepositional, possessive |
aig an uinneig mhòir a’ glanadh na h-uinneig(e) |
Rudan |
| ainmear – iomarra noun – plural |
na taighean, na h-uinneagan na balaich, na bùird |
Rudan |
| ainmear – roimhearach prepositional / dative |
air a’ bhòrd bheag anns a’ chraoibh mhòir |
Far a bheil rudan |
| ainmear – gairmeach noun – vocative |
a Sheumais, a Sheonag a bhalaich bhig |
Measgachadh |
|
Gnìomhairean / Verbs |
||
| tràth – làthaireach present tense |
tha, a bheil, chan eil | Rudan a tha a’ tachairt aig an àm seo |
| tha mi a’ dol ann | Rudan a tha a’ tachairt aig an àm seo | |
| am bi thu a’ dol ann tric? | Rudan a tha a’ tachairt aig an àm seo | |
| tràth – seachad past tense |
chuir, an do chuir dh’òl, cha do dh’òl |
Rudan a thachair ron a seo |
| chaidh, chuala, chunnaic, fhuair, ràinig, rinn, rug, thàinig, thug, thuirt | Rudan a thachair ron a seo | |
| bha, an robh, cha robh bha mi ag obair an-dè |
Rudan a thachair ron a seo | |
| tràth – teachdail future tense |
bidh/bithidh, am bi, cha bhi | Rudan a thachras san àm ri teachd |
| cuiridh, an cuir, cha chuir | Rudan a thachras san àm ri teachd | |
| nì, chì, thèid, gheibh, thig | Rudan a thachras san àm ri teachd | |
| tràth – coileanta perfect tense |
tha mi air sin a dhèanamh tha mi air a cheartachadh bha iad air a’ chèic ithe |
Rudan a thachair ron a seo Rudan a thachair ron a seo Rudan a thachair ron a seo |
| seachad-gnàthach habitual past tense |
bhithinn, bhiomaid, bhiodh bhiodh e ann / chuirinn |
Rudan a thachair ron a seo |
| briathar – òrdugh verb – imperative |
bi, bithibh cuir, cuiribh |
Measgachadh |
| briathar – cùmhnantach verb – conditional |
bhithinn, bhiomaid, bhiodh nan dèanadh tu sin dhomh … |
Rudan a tha aon cheum a-mach |
| briathar – fulangach verb – passive |
chaidh an doras fhosgladh chaidh mo leòn rugadh e tha e air a leòn |
Rud a bhith air a dhèanamh air rud |
|
Buadhairean / Adjectives |
||
| buadhairean adjectives |
tha an uinneag beag bòrd mòr, uinneag bheag droch latha, deagh dhuine |
Cò ris a tha rud no neach coltach Cò ris a tha rud no neach coltach Cò ris a tha rud no neach coltach |
| coimeasadh comparison |
tha e nas fhaide, nas fheàrr am fear as motha, as gile |
Cò ris a tha rud no neach coltach |
| co-ghnìomhair adverb/ adjective modifier | gu luath, an-diugh, shuas glè mhath, uabhasach math |
Cò ris a tha rud no neach coltach |
|
Clàsaichean / Clauses |
||
| clàsan clauses |
thuirt e gu bheil, gun robh, gum bi, gun do rinn, gun tig | Cùisean a tha aon cheum a-mach |
| thuirt e gur e sin e gur ann an sin a tha e |
Cùisean a tha aon cheum a-mach Cùisean a tha aon cheum a-mach |
|
| thill e nuair a bha e deiseil | Cùisean a tha aon cheum a-mach | |
|
Gnìomh-ainmearan / Verbal nouns |
||
| gnìomh-ainmear – rùnach verbal noun – intent/ infinitive | dol a dh’fhalbh dol a dhùnadh an dorais tha mi dol gad fhaicinn |
Rudan a thachras san àm ri teachd |
| gnìomh-ainmear – coileanach verbal noun – complementing | ’s urrainn dhomh snàmh tha agam ri sin a dhèanamh feumaidh mi d’ fhaicinn |
Rudan as urrainn dhut a dhèanamh |
|
Is |
||
| ‘is’ the verb ‘is’ |
’s e tidsear a tha ann ‘s e Iain a rinn sin ’s ann an sin a thachair e |
Ag innse dè tha ann an rud no neach A’ cuir cuideam air rud A’ cur cuideam air rud |
|
Riochdairean / Pronouns |
||
| riochdair pearsanta personal pronoun |
mi, thu, e, i, sinn, sibh, iad mise, thusa mi fhèin/fhìn |
A’ bruidhinn gu pearsanta |
| alt pearsanta possessive pronoun | mo, do … mo bhaga, m’ ad-sa |
A’ bruidhinn gu pearsanta |
| riochdair roimhearach prepositional pronoun |
agam, agad, aige, aice rium, bhuam, asam, annad |
Far a bheil rudan |
| riochdair dàimheach relative pronoun |
sin an duine a thuirt e an e sin na fhuair thu? |
Rudan a tha aon cheum a-mach |
| riochdair sònrachaidh demonstrative pronoun |
seo, sin, siud a’ bheinn an taigh seo, sin, ud |
Measgachadh |
| àireamhan / numbers | aon, dà / dithis / a’ chiad | Measgachadh |
| Roimhearan / Prepositions | ||
| roimhearan sìmplidh simple prepositions |
ann am bogsa, bho dhuine, anns a’ bhùth, aig an uinneig | Far a bheil rudan |
| faisg air, còmhla ri | Far a bheil rudan | |
| roimhearan fillte compound prepositions |
an aghaidh, air beulaibh, air cùl, ri taobh | Far a bheil rudan |